Met “shisha” bedoelen mensen vaak twee dingen: de waterpijp zelf én wat je erin rookt. In dit artikel lees je wat er in waterpijptabak (shisha tabak) zit, wat de kooltjes toevoegen, welke tabaksvervangers er zijn en welke stoffen er tijdens het gebruik kunnen vrijkomen.
Shisha tabak: de basisbestanddelen
Waterpijptabak bestaat meestal uit een combinatie van tabaksblad, een stroperige basis en aroma’s. Die stroperige basis wordt in de volksmond vaak “melasse” genoemd. In de praktijk gaat het meestal om een mengsel dat de tabak vochtig houdt en de smaak draagt. Veel producten bevatten daarnaast glycerine als bevochtiger, omdat dit helpt om een dikke, zichtbare rook/damp te vormen en de tabak minder snel uitdroogt.
Wat doet melasse precies?
“Melasse” wordt vaak genoemd alsof het één vast ingrediënt is, maar het is vooral een verzamelterm voor de stroopachtige drager van smaak en vocht. Die drager kan per merk en smaak verschillen. Het effect is wel vergelijkbaar: het zorgt ervoor dat de tabak langzamer verhit kan worden, dat smaken stabieler blijven en dat de rook/damp minder scherp aanvoelt dan bij droge tabak.
Belangrijk om goed te begrijpen: bij shisha wordt tabak idealiter verhit, niet “volledig verbrand” zoals bij een sigaret. Dat verandert de rook/damp, maar betekent niet automatisch dat er geen schadelijke stoffen kunnen ontstaan.
De grootste factor buiten de tabak: kooltjes
Bij traditioneel waterpijpgebruik komen er bovenop de tabak nog stoffen vrij door de kooltjes. Houtskool (ook kokos-kooltjes) kan bij onvolledige verbranding koolmonoxide (CO) produceren. Dat is precies de reden dat het risico op CO-klachten bij waterpijpgebruik een terugkerend aandachtspunt is. CO merk je niet direct, maar het kan wél snel oplopen, zeker bij langere sessies of slechte ventilatie. Daarom is ventilatie geen “extra tip”, maar een basisvoorwaarde. Ook de keuze van kooltjes, het aansteken (volledig door en door) en hoe dicht de kooltjes op de kop liggen, beïnvloeden de hoeveelheid CO en andere verbrandingsproducten. Zorg dus altijd voor een goede kolenbrander.
Wat komt er vrij tijdens het roken?
Wat je inademt bij waterpijpgebruik is een mix van stoffen die vooral worden beïnvloed door (1) de tabak of vervanger, (2) de kooltjes en (3) je warmtebeheer. Afhankelijk van de opstelling kunnen onder meer vrijkomen:
- Nicotine (als je product nicotine bevat)
- Koolmonoxide (vooral door kooltjes)
- Fijnstof en irriterende stoffen (rook/dampdeeltjes)
- Verbrandingsproducten (als tabak of melasse te heet wordt of verbrandt)
Het water in de vaas koelt de rook en maakt die vaak zachter, maar het is geen betrouwbare “filter” die schadelijke stoffen wegneemt. Meer weten? Lees dan ook onze blog of waterpijp slecht voor je is. De zachtere beleving kan juist maken dat sommige mensen langer roken of dieper inhaleren.
Tabaksvervangers: kruidenmelasse en stoomsteentjes
Wie geen tabak wil gebruiken, komt vaak uit bij kruidenmelasse of stoomsteentjes:
- Kruidenmelasse is meestal een mengsel zonder tabaksblad. Veel varianten zijn ook nicotinevrij, maar dat is niet iets wat je blind moet aannemen: controleer altijd de productinformatie per merk en smaak. “Tabaksvrij” en “nicotinevrij” zijn namelijk niet automatisch hetzelfde.
- Stoomsteentjes zijn poreuze steentjes die zijn doordrenkt met vloeistof en bij verhitting damp afgeven. De stoomsteentjes zelf verbranden niet. Gebruik je ze echter met kooltjes, dan blijft het CO-risico door de verhittingsbron bestaan. Bij een elektrische verhitter verdwijnt juist die CO-bron, maar je ademt nog steeds damp/rookcomponenten in van wat je verhit.
Elektrische verhitting en shisha pennen
Er zijn twee veelvoorkomende “elektrische” waterpijp alternatieven:
- Elektrische verhitting bij waterpijp: je verhit de kop zonder traditionele kooltjes. Het grote voordeel is dat je de CO-bron van kooltjes weghaalt. Dat betekent niet dat alles ineens “veilig” is, maar het verandert wél de risico’s die specifiek door verbranding van kooltjes ontstaan.
- Shisha pennen (wegwerp of navulbaar): dit is een ander producttype dan een waterpijp. Er is geen tabaksverbranding, en daarom ook geen “teer” zoals bij tabaksrook. Wel kunnen shisha pennen nicotine bevatten, afhankelijk van de variant. Ook hier geldt: kijk naar het etiket en de productspecificaties.
Kort samengevat
Wat er in shisha zit, hangt af van wat je gebruikt. Bij waterpijptabak gaat het meestal om tabaksblad met een stroperige basis, bevochtigers en smaakstoffen. De kooltjes voegen daar hun eigen verbrandingsproducten aan toe, waaronder koolmonoxide. Tabaksvervangers en elektrische opties veranderen vooral de bron van de rook/damp, maar zijn niet automatisch “zonder risico”. Wie bewust wil kiezen, kijkt daarom altijd naar: producttype, nicotine (wel/niet), de verhittingsbron en het warmtebeheer.